විමාන යනු ප්‍රසාදවාචක ශබ්දයකි. විමාන වත්ථුවට අනූව දිව්‍ය විමාන (දිව්‍යප්‍රසාද) ගනු ලැබේ. එහි සඳහන් විමාන යොදුන් ගණන් විශාල ය. නොයෙක් ලෙසින් විචිත්‍ර ය. දෙවියෝ ඒ විමානයන්හි ක්‍රීඩා පරවශ ව වෙසෙති. එය තකා අටුවාවෙහි ‘විසිට්ඨමානානි දෙවතානං කීළානිවාසට්ඨානි’යි විමාන ශබ්දය විග්‍රහ කරන ලදී. ඒ විමාන පෙර පිනින් දිව්‍ය පුත්‍රයන්ට හා දිව්‍ය ස්ත්‍රීන්ට පහළ වූ විමාන වෙයි. ඒ විමාන පහළ වීමේ හේතු දැක්වෙන ග්‍රන්ථය විමානවත්ථු නම් වේ. එය ගාථවලින් ද සැදි කොටසයි. ඒවා හි සම්බන්ධ කථා ප්‍රවෘත්ති හා ගාථා වර්ණනා අට්ඨකථාවට අයත් වේ. විමානවත්ථු අට්ඨකථාව පරමත්ථදීපනී යන අපර නාමයෙන් ද වෙසෙසන ලද්දේ ය. එය පෙළ ද ඇතුළත් වන සේ සංගෘහීතය.” (ප්‍රස්තාවනාව)

දෙව්ලොව වසන අයගේ සැප සම්පත් හා ඒවා ලබා ගැනීමට මිනිස් ලොවදී කරන ලද පින්කම් ගැන සඳහන් කථාවලින් මෙය සමන්විත වෙයි. මෙහි වැඩි කොටසක් මුගලන් මහ රහතන් වහන්සේ විසින් දෙසන ලද ඒවා වෙයි. එබඳු කථා අසූ පහකින් මෙම ගත පරිමිත ය. මෙහි එන කථා බොහෝමයක් බුද්ධ කාලයේදී සිදු වූ ඒවා ලෙස දක්වා ඇත. ඒවායින් පනසක් කථා ස්ත්‍රීන් ප්‍රධාන කොට සඳහනි. ස්ත්‍රී වේවා, පුරුෂ වේවා මේ කථාවන්හි එන සමහරක් ප්‍රවෘත්ති කථා රසයෙන් ද අනූන සංකීර්ණ මනුෂ්‍ය ස්වභාවය එළි කරන ඒවා වෙයි.

එපමණක් නොව ඊයේ, අද හෝ හෙට මිනිස් සිතක අරමුණු කවර ලෙස වෙනස් වේදැයි ද, අද මෙන් ම එදා ද මිනිසුන් කටයුතු කර ඇත්තේ මිනිසුන් නම් මෙබඳු අදහස් ඇති අය යැයි කියන්නාක් මෙන් යැයි ද එමඟින් පසක් කළ හැකි වෙයි. ජීවිතයේ මතුවන ගැටලු, ඒවාට දෙන පිළිතුරු, මාපිය දූදරු සබඳතාවන්හි සංකීර්ණ බව මොනවට හෙළි කරන මියුරු, ගැඹුරු අරුත් දෙන කථා කිහිපයක් මෙහිදී අප සාකච්ඡාවට බඳුන් වෙයි.

වත්මන මුදල් ඇත්නම් අපට ලබාගත හැකි, විඳිය හැකි සැප සම්පත් මෙපමණකැයි සීමා කළ නොහැකි ය. මෙලොවදී බැරිනම් පරලොවදී හෝ ඒවා ලබාගැනීමේ අභිලාසයෙන් අපි නිරන්තර මානසික ආතතියෙන් පෙළෙන්නෙමු. එය මිනිස් සිතේ හැටි ය. අසංතෘප්ත බව එහි නිධන්ගත රෝගයකි. කුඤ්ජරවිමාන වස්තුවේ රජගහ නුවර එක්තරා කුල දියණියක් බිම්බිසාර රජුගේ ශ්‍රී විභූතිය දැක ඒ සම්පත් තමාටත් ලබා ගැනීමට ඇති නම් යෙහෙකි’යි සිතයි. මෙය පොදු චින්තාවක් ම හෙළිදරව් කරන්නකි. ඇය පිළිබඳ ව එළු විමානවත්ථුවේ රසවත්ව දක්වා ඇත්තේ මෙපරිද්දෙනි.

“… රජගහ නුවර වසන්නා වූ එක්තරා කුල දියණියක් උදාර වූ ශ්‍රී සෞභාග්‍යයෙන් මහත් රාජානුභාවයෙන් දිලිහි දිලිහී වඩනා බිම්සර රජහුගේ ඓශ්වර්ය සම්පත් දැක බලවත් ව හටගත්තා වූ අද්භූ®®ත වූ පී‍්‍රති සොම්නස් ඇත්තාවූ ඒ ස්ත්‍රී තොමෝ මේ රාජ සෘද්ධි වැනි වූ උදාරතර වූ ශ්‍රී සම්පත් ලබනු කැමැත්තෙමි. කවර කාරණයෙකින් ලබන්නට හැකිවන්නෙම්දැයි නුවණැත්තවුන් කරා ගොස් විචාළේ ය…” (21 පිටුව)

ඇය පින් දහම් කළ ද, වත්මන මේ තත්ත්ව වෙනස් ව ගොස් දියුණු අධ්‍යාත්මය පසෙකලා අසංතෘප්ත සිතක් සංතෘප්ත කිරීමට අප දරන වෑයම අසහනය, ආතතිය ම ජනිත කරවයි. දුක් දෙවයි.

උත්තරා පිළිබඳ එන කතාව ද මෙබඳු ම, සිතක පුදුම එළවන ස්වභාවය ම අපට පසක් කරවන කදිම ප්‍රවෘත්තියකි. පුණ්න හා උත්තරා දුප්පත් ව සිට පසුව දනක් පිරිනැමූ පිනින් පොහොසත් වූවෝ ය. ඒ දෙපළගේ දුවණිය ද උත්තරා නම් ලද්දී, වැඩිවියට පැමිණියේ වෙනත් සමයක් අදහන සිටු කුමරකුට විවාහ කර දෙයි. ඔහු පින්කම් කිරීමට අකමැති හෙයින් උත්තරා ව දොම්නසට පත්වන්නී දෙමාපියන්ට දන්වයි. එවිට දෙමාපියන් ඇයට දෙන පිළිතුර අප පුදුමයට පත් කරවන්නකි. අදහාගත නොහැකි තරමේ එකකි එය. තවත් අතකට පින් කිරීමේ අදහසින් කරන පාපකාරී ක්‍රියාවක් නොවන්නේ දැයි ඇතිවන්නේ මහත් ම ගැටලුවකි. එහෙත් මිනිස් සිත එසේ ය. සංකීර්ණ ය.

“දුවණියෙනි, මේ නුවර සිරිමා නම් වූ ගණිකාවක් ඇත්තී ය. දවසකට කහවණු දහසක් මිල නියම කොට ගන්නී ය. එබැවින් මේ කහවණු ගෙන දී ඈ ගෙන්වාගෙන ස්වාමියා හට පාවා දී නුඹ කැමති පරිද්දෙන් පින් කරවයි. කියා පසළොස් දහසක් කහවණු හා සමග හසුනක් ද යැවූහ.” (52 පිට)

මෙය කවර නම් මවකට තම දුවණියකට දිය හැකි උපදෙසක් ද? එහෙත් හිත මහ පුදුම තැනකි. එහි වෙනස්වීම පුදුම සහගත ය. මාරයකු මෙන් ම තවුසකු සේ වෙන්නට සිතට හැකි ය. සිරිමා ව යෙහෙළියක ලෙස හඳුන්වා තමා නැති දිනවල ඈ සමඟ වෙසෙන්නට බිරියක් ලෙස උත්තරා ආරාධනා කරයි. සිටු කුමරා ද ඇගේ රූ සම්පත් දැක අලුත් රසයකින් පිබිදෙයි. එය කම් සැපෙහි නොනවතින අරගලය කොතරම් ප්‍රබල වූවක්දැයි පසක් කර දෙයි.

“… ඒ සිටු කුමාර තෙමේ ද මනා රූ ඇති කුමාරිකාවක ලත් බැවිනුත් ඈ පිළිබඳ ව හටගත්තා වූ සිත් ඇති බැවිනුත් ‘මැනවැයි’ සතුටු විය…” (52)

උත්තරාවද, සිටු කුමාරයා ද, සිරිමාව ද සිතක හැටි කියන අපූරු චරිත ත්‍රිත්වයක් ලෙස කතාව පුරා දිවෙයි. ටික දිනකට උත්තරාවගේ සැමියාගේ පවස නිවීමට යන සිරිමා උත්තරාවගේ තැනටත් එහාට ගොස් අධිපති මනසක් ගොඩනගා ගනී. උත්තරා ව පිළිබඳ ව අප්‍රසාදය පළ කරන ඈ, ඇයට වෙනස්කම් කිරීමට ද පටන් ගනී. ගැහැනියක නොව පිරිමි අය ද මෙසේ හැසිරෙනු අද ද අපට දැකිය හැකි ය.

“… ඕ තොමෝ පිට ස්ත්‍රියක් ව අඩමසක් සම්පත් අනුභව කරන්නී පිට ස්ත්‍රියක බවත් නොදැන ‘මම ගෘහ සාමිනිය’ යි සිතුවා ය. මෙසේ සිතුවා වූ ඕ තොමෝ උත්තරා ව කෙරෙහි ආඝාත බැඳ ‘උත්තරාවට දුක් දෙමැයි’ ප්‍රාසාදයෙන් බැස දන් පිසන ශාලාවට පැමිණ පූව පිසන තැනින් කකියවන ලද ගිතෙල් සැන්දක් ගෙන උත්තරාව දිශාවට අභිමුඛව ගියා ය…” (53)

මේ උත්තරාවගේ කතාවයි. ඇගේ ස්වභාවය නූතන සමාජය හා බද්ධ නොවෙතැයි අත්හළ නොහැකි ය. ඒ තරම් උතුම් අරමුණු වෙනුවෙන් නොවුණත් එබඳු සිටු කුමරියන් ද, එබඳු දෙමාපියන් ද, සිරිමාව වැනි ගැහැනුන් ද අදටත් දිවි ගෙවන බව අසන්නට, දක්නට ලැබෙන සමහර පුවත් අපට සිහි කැඳවයි.

අනතුරු ව ඒ ග්‍රන්ථයේ එන සිරිමා විමාන වස්තුව ද උත්තරා විමාන වස්තුවේ ම දිගුවකි. උත්තරාවගෙන් සමාව ලබා සසුනෙහි පැහැදුණු සිරිමා දන් දෙන්නී, ප්‍රණීත ව දෙයි. වැඩියෙන් යමක් දෙයි. මේ පුවත් අසන එක්තරා මහණ කෙනෙක් ඇසීම් මාත්‍රයෙන් ම ඇය කෙරෙහි ස්නේහ සිතක් පහළ කර ගනියි. හිත මහ පුදුම තැනකි. අප යටපත් කරන හැඟීම් පසුව අප ව යටපත් කරන අයුරු එහි කදිමට විස්තර කර ඇත්තේ මෙසේ ය.

“… ඉක්බිති එක්තරා භික්ෂුවක් තෙමේ ඇගේ ගුණ කථාව අසා ඈ නොදැක ශ්‍රවණ මාත්‍රයෙන් ඇය කෙරෙහි ස්නේහ උපදවා…” (59)

හිමින් සීරුවේ සිතට ඇතුළු වන ස්ත්‍රී සංඥාව පුරුෂයකුගේ හදවතට ඇතුළු ව කුමක් නම් නොකෙරේදැයි පඤ්ච තන්ත්‍රයේ මිත්‍ර භේදයේ ආෂාඩභූති කථාවේ පහත එන ශ්ලෝකය ද පෙන්වා දෙයි. අවබෝධ කටයුතු දෙය නම් මෙයට ස්ත්‍රී පුරුෂ භේදයක් නොමැති වීමයි.

“සංමෝහයන්ති මදයන්ති විඩම්බයන්ති
නිර්භර්ත්සයන්ති රමයන්ති විෂාදයන්ති
එතාඞ ප්‍රවිශ්‍ය සරලං හෘදයං නාරාණාං
කිං වා නු වාමනයනාං න සමාචරන්ති”

මනෝඥ නෙත් ඇති මේ කාන්තාවෝ මිනිසුන්ගේ මොළොක් වූ හෘදයට වැද කුමක් නම් නොකෙරෙත්ද? මුලාවට පමුණුවති. උමතු බවට පමුණුවත්. වංචාවට පමුණුවත්. නින්දාවට පමුණුවත්. රමණය කරත්. ඛේදයට පමුණුවත්. (පඤ්ච තන්ත්‍රය – මිත්‍රභේද කථා)

පසුව උන්වහන්සේ සිරිමා ව දැකීමට දන් සිඟන විලාසයෙන් පැමිණෙයි. එදින ම ලෙඩ ව, වෙව්ලන සිරිමා ව අමාරුවෙන් අවුත් පින් ලබා ගනියි. ඇය දකින භික්ෂුව සිතන්නේ ලෙඩ වූ මැය මෙපමණ ලස්සන නම් මීට පෙර ඇය කෙතරම් නම් සිත් වශී කරන්නියක් වී දැයි. මෙසේ ඈ කෙරෙහි ස්නේහ උපදවයි. රාගයෙන් මත් වන ඔහුට කෑම ද, දිවිය ද එපා වෙයි. දැවෙයි. තැවෙයි. ළතවෙයි. මුසප්පුව හිඳියි. මෙය අසන අපට සිහි වන්නේ ස්නේහයෙන් බැඳුණු බොළඳ සිතක හැඩරුවමැයි. ආතුර වූ පෙම්වතකුමැයි. මේ අතර සිරිමා ව මිය යන්නී බුදුන් වහන්සේ ඇයගේ දේහය බැලීමට සිතා භික්ෂුන් රැස් කරවයි. සිරිමා යන වදන ඇසූ පමණින් දින සතරක් සුන්බත් ව සිටි මේ භික්ෂුවට නව ජීවයක් ලැබෙයි.

“… එකල්හි උතුරු ගුණයෙන් දහර වූ ඒ ළාමක භික්ෂු තෙම වචන මාත්‍රයක් පමණවත් නොකොට සතර දිනක් සුන්බත්ව වැද හොත්තේය. පාත්‍රයෙහි තිබූ බත් කුණු වී මල නැංගේය. ඉක්බිති ඒ භික්ෂුවගේ යහළු වූ එක්තරා භික්ෂුවක් තෙමේ සමීපයට එළඹ’ ඇවැත්නි, විචාළේය. ‘සිරිමාව‘ යයි කී වචනයෙන්ම දවස් සතරක් අහර නොවළඳා එක් වචන මාත්‍රයක් පමණකුදු කියාගත නොහැකිව වාසය කළ ඒ භික්ෂු තෙමේ වහා නැගිට ‘මම යමි’යි පාත්‍රයෙහි තුබූ කුණු වූ බත් අස් කොට පාත්‍රය සෝදා පයියෙහි ලාගෙන භික්ෂු සංඝයා හා සමග මගට පිළිපන්නේ ය.” (60 – 61)

මෙය පුරුෂයන් විෂයෙහි ස්ත්‍රීන්ට ද පොදු වූවකි. එහි ස්වභාවය මේ කථාවෙන් මොනවට පැනෙයි. ස්ත්‍රී පුරුෂ මේ පැවැත්ම කොතරම් නම් අධ්‍යාත්ම ගත, දැරීමට අපහසු, ඉවසිය නොහෙන කරුණක් ද යන්න බුදුන් ද වදාළ අයුරු මෙනෙහි කිරීම මේ කරුණ ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගැනීමට තවදුරටත් ඉවහල් වන හෙයින් ඒ කරුණ ද මෙහි බහාලමි. අංගුත්තර නිකායේ චිත්ත පරියාදානවග්ගයේ එන පහත විවරණය ගැහැනියකට පුරුෂ රූපයක් තරම් සැපගෙන දෙන වෙනත් රසයක් මෙන් ම පුරුෂයකුට ස්ත්‍රී රුවක් කෙතරම් නම් රසවත් එකක් වන්නේදැයි අපට විස්තර කර දෙයි.

“නා හං භික්ඛවේ අඤ්ඤං එකරූපම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති, යථයිදං භික්ඛවෙ ඉත්ථිරූපං. ඉත්ථිරූපං භික්ඛවෙ පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති.”

“නා හං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකරූපම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං ඉත්ථියා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති, යථයිදං භික්ඛවෙ පුරිස රූපං, පුරිස රූපං භික්ඛවෙ ඉත්ථියා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති.” (බුද්ධ ජයන්ති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථ මාලා)

ගුත්තිල, රජ්ජුමාලා ආදී තවද මෙබඳු ම කතා කිහිපයක් මෙලෙස ම අරුම සිතක පුදුම සිතුවිලි විවරණය කළ ද ඒවා පිළිබඳ ඇති පදම් ලියැවී ඇති හෙයින් මෙහිදී අපගේ අවධානය යොමු නොවී ය.

පැරණි කථා වුවද ඒවායේ හරය අප අප විෂයෙහි ම නැවත අවදි කරවයි. අපගේ සිත් සතන් ම නැවත ප්‍රශ්න කරවයි. වඩා විමසිලිමත් ව අප අප දෙස ම බැලීමට පොලඹවාලයි. අනුන් තුළින් ද අප ව ම දැකීම සෙවීම වඩාත් ම වැදගත් දෙයයි. එවිට පුදුම හිතක ඇති පුදුම බලය අවබෝධ වනු නිසැකි.

                                                                                                                 පුවත්පතක් ඇසුරිනි.

“අනේ එපා. මා අස්වැන්න නෙළා ගත් විට හොඳම කොටස නුඹට දෙන්නම්.” මරණ බිය දැනුණු මිනිසා පොරොන්දු විය. වළහා ද එකඟ විය.

අස්වනු නෙළන කාලය එළැඹිණි. ගොවියාට පොරොන්දු ප්‍රකාර කටයුතු කළ නොහැකි විය. තම අස්වැන්න වළහාට දුන් විට ඔහුගේ අඹු දරුවන් රැකෙන්නේ කුමකින් ද?

මෙයින් වළහා කිපිණි. ඔහු පළිගැනීමට සැරැසිණි. මෙවිට එක් කපටි නරියෙක් මේ මිනිසා ගේ පිහිටට පැමිණියේ ය.

“බිය වන්නට එපා. මා නුඹ ගලවාගන්නම්” ඒකා පොරොන්දු විය.

ඔවුහු උපක්‍රමයක් යෙදූහ. වළහා මිනිසා වෙත පැමිණි විට නරියා අමුතු ම ශබ්දයක් නිකුත් කරන්නට විය. මෙයින් වළහා තිගැස්සිණි.

“මොකක්ද ඒ සද්දේ?” ඔහු මිනිසාගෙන් ඇසීය. “ඒ දඩයක්කරුවන් වළසුන් අල්ලන හඬ” මිනිසා කීය.

වළහා මහත් සේ බියට පත් ව මිනිසාගේ ලී කරත්තය මතට පැන ගත්තේ පිළිසරණක් අපේක්ෂාවෙනි. එවිට මිනිසා සිය සුරතෙහි වූ පොරොවෙන් තලා වළසා ජීවිතක්ෂයට පත් කෙළේ ය.

හරි නුවණ ජය ගනී. එහෙත් නරි කිසිවිටෙකත් අනුන් වෙනුවෙන් නුවණ නොයොදවති. මෙවිට වනයෙන් පිටතට ආ නරියා මෙසේ කීය. “මා නුඹේ දිවි ගැලවූවා. දැන් මට වන්දි ගෙවාපං.”

මේ අවංක මිනිසාට මේ සියල්ල මහා වදයකි. ඔහු සිය නුවණින් ම උපායක් සිතුවේ ය.

නරියා තමා වෙත ආ විට ඔහු සිය බලු රැල උසිගැන්වූවේ ඒ උපායට අනුව ය. මෙවිට නරියා බියපත් ව සිය නරි ගුහාව වෙතට ම දිව ගියේ ය. ගුහාවට වන් නරියා සිය නෙත් අමතා මෙසේ ඇසීය. “මා දිව යනවිට නුඹලා කුමක් කළා ද?”

“අප නුඹට නොවැටී සිටීමට උපකාර කළා.”

“අප බලු රැළ ගේ ශබ්දය හොඳින් ශ්‍රවණය වන්නට සලසා දුන්නා”

“එසේ නම් නුඹ කළේ කුමක් ද?” ඒකා සිය වලිගයෙන් ඇසූ විට ලැබුණේ මෙවන් පිළිතුරකි.

“නුඹේ දෙකකුල් අතර පටලැවී නුඹ බිම හෙළන්නට මාන බැලුවා”

“එසේ නම් නුඹ මගේ වලිගය ඒ බලු රැලට මා නුඹ ගොදුරු කරනවාද? යි කී නරියා සිය ගුහාවෙන් පිටතට වලිගය දිගු කළ විට ඒ වලිගයෙන් අල්වා ගෙන බලු රැළ නරියා පිටතට ගෙන කා දැමූහ.

කෙනකු තවක’කුට උපකාර කළ යුත්තේ ප්‍රතිඋපකාර බලාපොරොත්තුවෙන් නොවේ.

එහෙත් මේ එකඟ බව වචනවලට පමණක් සීමා වූ බව කල්යත් ම පෙනෙන්නට විය. දිළින්දා වෙහෙසෙයි. එහෙත් පඩි නො ලැබේ.

මෙසේ කලක් ගත විය. ධනවතා තව තවත් ධනවත් වන සේ පෙනේ. දිළින්දා තව තවත් දිළිඳු විය. ඔහුට මේ මහා මන්දිරයේ කටයුතු බහුල විය. ධනවතා ගේ බිරිය ද ඔහුට වැඩ පවරන්නට වූවා ය.

එහෙත් මේ දිළිඳු පුද්ගලයා දිළිඳු නමුත් දුර්වලයෙක් නො වේ. ඔහුට මේ කටයුත්ත තිත්ත විය.

මේ මන්දිරය අසල විසල් වනයක් තිබිණි. දිනක් දිළින්දා මේ වනය වෙත යෑමට තීරණය කෙළේ ය. ‘මාගේ දෛවය වෙනසකට බඳුන් කළ යුතුයි. හැමදාම මේ විදියට අසාධාරණකම් ඉවසන්නට බැහැ.’ ඔහු සිතී ය.

දැන් ඔහු වනයේ ඉබාගාතේ යයි. එක්වර ම ඔහු ඉදිරියට වළසෙක් පැමිණෙමින් සිටියි. මේ පුරුෂයා ශක්තිමත් ය. උපක‍්‍රම ද දනී.

ඔහු උපක‍්‍රමයෙන් ම වළසා අල්වා ගෙන, මහ මැදුර වෙත රැගෙන ගියේ ය.

වළසා දුටු ධනවතා ද ඔහු ගේ බිරිය ද භ‍්‍රාන්තියට පත් වූහ. දෙදෙනා එකෙකා වැළැඳ ගෙන වෙව්ලන්නට වූහ.

”ඇයි මේ වළහෙක්” දිව ගැටගසා ගැනීමට තරම් ශක්තියක් ලද විට ධනවතා ඇසී ය.

”නිකං. ආසාවට. අද පටන් මා සමඟ මෙහි වාසයට රැගෙන ආවා.”

”ඕනෑ ම දෙයක් කරන්නම්. ඕකා නිදහස් කරපං.” ධනවතාගෙන් ඉල්ලීමකි.

”හොඳයි නිදහස් කරන්නම්. මා මෙතෙක් කළ වැඩ සඳහා මෙන්ම තවත් ඉදිරියට වසර දහයකට පඩි මුදල් ගෙවූ විට මං වළහාවත් අරන් යන්නම්.”

ඒ ඉල්ලීම ඉටු විණි. අවසානයේ දී ධනවතා යස පාඩමක් ඉගෙන ගත්තේ එසේ ය.

ඈට ද දියණියෝ තිදෙනෙක් වූහ. පළමුවැනි දියණියට හිමි ව තිබුණේ එක් ඇසක් පමණි. දෙවැන්නිය දෙඇසක් හිමිකරගෙන සිටියා ය. තෙවැන්නියට ඇස් තුනකි. තිදෙනා ම නපුරියෝ ය. අම්මා වාගේ ම ය.

අනාථ දැරිවි ගේ එක ම හිතවතා එනිවෙසෙහි ගව දෙනයි. ඈ සිය සියලු දුක් කරදර ගවදෙනට කීවා ය. ගවදෙන ඈට අනුකම්පා කොට ඇගේ සියලු කටයුතුවලට උපකාර කළා ය. මෙයින් දැරිය ගේ සිතට සැනසීමක් දැනිණි.

”මැගේ වැඩවලට උපකාර කරන්නේ කවුරුන්දැයි සොයාපල්ලා. ඈ සතුටින් ඉන්නා බව පෙනෙනවා. ඊට ඉඩදිය යුතු නැහැ” දියණිවරුන් ගේ මවු සිය දරුවන්ට අණ කළා ය.

ඔවුහු අනාථ දැරිය පිළිබඳ සොයා බැලීම් ඇරැඹුහ. ඔවුනට ඇගේ රහස දත හැකි විය. ගවදෙන ගැන සියලු තොරතුරු ඔවුහු සිය මවුට දැන්වූහ.

 ”අපි මේ ගවදෙන මරා මස් කරමු” මවු සිය සැමියාට කීවා ය.

සැමියා ද යෝජනාවට කැමැති විය.

අනාථ දැරිය ගවයා වෙත දිව ගියා ය. ඈ ඒකා වැළැඳගෙන මහ හඬින් වැලැපෙන්නට වූවා ය. ගවදෙන ද හඬන්නට විය. කඳුළු අතරින් ඒකා මෙසේ කීය: “සියලු දෙනා මගේ මස් කාවි. නුඹ නොකා හිටපං. මගේ ඇටකටු ගෙමිදුලේ වළ දාපං”

අනාථ දැරිය ගවදෙන කී ලෙස ම කළා ය.

ඈට කෙතරම් දරුණු කුසගින්නකින් පෙළෙන්නට සිදු වුව ද ඈ ගව මස් නම් නොකෑවා ය. ඈ හඬා වැටෙමින් ගවදෙන ගේ ඇට වළ දැමූ තැන අපූරු ඇපල් ගසක් වැඩිණි.

ඒ ගසෙහි ඵල ද පත්‍ර ද රන්වන් ය. දිවා කල මෙන් ම රාත්‍රියේ දී ද ඒවා බැබැළිණි.

මේ ගස එරට ප්‍රකට විය. ඉතා ධනවත් කුමාරයෙක් වරක් මේ ගස නරඹන්නට ආවේ ය.

ඔහුට ගස අසල සිටි තරුණියන් සිව්දෙනා පෙනිණි. එයින් දක්ෂතම එකිය සිය මනමාලිය ලෙස තෝරාගත යුතු යැයි ඔහු තීරණය කෙළේ ය.

”මේ රාජ ඇපල් ගෙඩියක් නෙළා මට මුලින් ම දෙන්නේ කවුරුන්දැයි බලමු. ඒ කවුරුන් වුවත් මා ඈ මගේ කුමාරිය ලෙස තෝරා ගන්නවා.” ඔහු කියා සිටි විට අනාථ දැරිය හැර අන් තිදෙන වහා ඇපල් ගසට ළංවූහ.

එහෙත් ඔවුන් ළං වූ සැණින් ඇපල් අතු උඩට එසැවිණි. ඇපල් ගෙඩි අහස තරම් ඉහළට නැඟිණි. ඔවුහු ද ඉහළට ම පැන්නාහ. එහෙත් ඵලක් වූයේ නැත. ඇපල් ගස සිය එකදු ඵලයක් වත් ඔවුන් අතට පත් කෙළේ නැත.

එහෙත් අනාථ දැරිය ගස වෙත ළංවූ සැණින් සියලු ඵල ද අතු ද ඈ වෙතට ම නැවිණි. ඈ එයින් ප්‍රථම ඵලය නෙළා ගත්තා ය.

දිනක් මාපියන් සමඟ වසීලි අහර ගනිමින් සිටිනා’තර එක් කොවුලෙක් ඔවුන් වෙත පැමිණ මිහිරි හඩින් නද දෙන්නට විය. වසිලිට කුරුල්ලා පවසන දෙය වැටහිණි.

”පුතේ මේකා මොනවා කියනවාදැයි අපටත් කියාපං”

”එය කියන්නට බයයි”

”බය නොවී කියාපං” මාපියෝ ඔහු පෙලැඹවූහ.

”යම් දිනෙක පියා මට දිය සපයමින් ද මවු මා සාළුවකින් පිස දමමින් ද මා හට සේවය කිරීමට නියමිත බව කුරුල්ලා කියනවා.”

මෙබස ඇසූ සැණින් මාපියෝ වසීලි හා උරණ වූහ. ඔවුන්ට දැන් කෙසේ හෝ දරුවාගෙන් ගැලවෙන්නට වුවමනා ය. කුඩා ඔරුවක් තැනූ ඔවුහු දරුවා එහි දමා මුහුදේ පා කර හැරියෝ ය.

ඒ ඔරුව මුහුදුබත් නො වී ය. එය සුවසේ එක්තරා ගොඩබිමකට සේන්දු විය. වසීලි තුරුණු වියට එළැඹෙත්ම ඔහු ගේ දස්කම් ද තව තවත් දියුණු විය. ඔහු කුරුලු බස මැනැවින් ප‍්‍රගුණ කෙළේ ය.

ඔහු ගේ මේ හැකියාව රට පුරා පතළ විය.

එකල ඒ රටේ රජතුමා විසඳගත නොහැකි ගැටලුවකට මැදි ව සිටියේ ය. කුරුලු යුවළක් රාජ මන්දිරයේ තැනූ කූඩුවක ය. ඔවුනට පැටියකු ද සිටී. මා පිය කුරුල්ලෝ හැමවිට ම මහා හඩින් හඬ දෙති. එතැන නිරන්තර කලබැගෑනියකි. ඔවුන් මැදුරෙන් පිටතට ගත හැකි ද නො වේ.

මේ අතර වසීලි පිළිබඳ මේ රජතුමාට ද දත හැකි විය. අරුම පුදුම කුරුලු කරදරය විසඳීම රජතුමා වසීලිට භාර කෙළේ ය. “රජතුමනි මේ කුරුලු යුවළට දරුවා පිළිබඳ අයිතිය ගැන ගැටලුවක් ඇතිවෙලා. ඔබතුමා තීරණය දෙන්න. දරුවා කාටද?”

”පියාට”

මේ පිළිතුර සමඟ ම කුරුලු පැටවා පියා සමඟ පියාඹා ගියේ ය. මවු ඊට විරුද්ධ දිශාවට පියසැරූ විට කුරුලු කරදරය නිමා විය. අතිශය සතුටට පත් රජතුමා වසීලිට සිය රාජධානියෙන් අඩක් ද දී තම දූ කුමරිය ද සරණ පාවා දුනි.

වසීලි ඉතාමත් සතුටින් මාලිගයේ කල්ගත කරන අතර ඔහුට විදේශ සංචාරයන් හි දොලක් ඉපැදිණි. රජතුමා ඒ සඳහා සිය කළමනා සම්පූර්ණ කෙළේ ඉතා කැමැත්තෙනි.

එසේ නැව් නැගී සංචාරය කරන වසීලි එක්තරා රටක නගරයකට ගොඩ බට විට වියපත් පුරුෂයෙක් ඔහුට පැන් ගෙනැවිත් තැබුවේ රජතුමා ගේ විඩාව නිවනු පිණිස ය. ඒ හා සමඟ ම මහලු කතක් සාළුවකින් ඔහු පිස දැමුවා ය. වසීලිට එසේ සිය මාපියන් යළි මුණ ගැසිණි.

”අහස කඩා වැටෙනෝ” වටුවා උස් හඩින් හඬ ගෑවේ ය. “මේ ගැන රාජාලියාට කිව යුතුයි” යැයි ද කියූ වටුවා වහා රාජාලියා සොයා දිව යන්නට විය.

අතරමඟ දී වටුවා ට වැලි කුකුළා මුණ ගැසිණි.

”මිත‍්‍රයා මොකෝ හදිස්සිය?” වැලි කුකුළා වටුවා ඇමතී ය.

”අහස කඩා වැටෙනවා. මං රාජාලියාට ඒක කියන්න දුවනවා”

”මාත් එන්නම්. යමු.” වැලි කුකුළා ද ගමනට පිටත් විය.

දෙමිතුරන් මෙසේ දිවයන අතර ඔවුනට තාරාවා හමුවිය.

”යාළුවනේ කොහේ දුවනවාද?” තාරාවා ඇසී ය.

”අහස කඩා වැටෙනවා. අප රාජාලියාට ඒ බව දන්වන්න යනවා.”

”හොඳමයි. මාත් එන්නම්”

දැන් තිදෙනෙක් දුවති. මෙසේ දිවයන්නන්ට මීළඟට රතු දුඹුරු වැලි කුකුළා මුණ ගැසේ. ඒකා ද පෙර පරිදි ම පැන විමසා ඔවුන් හා ගමනට පිටත් විය.

මේ සිව්දෙනා යති. යති. ඉදිරියට ම යති.

මෙවිට මොවුන් හමුවට එන්නේ නරියෙකි. නරියා ගේ නම ටි‍්‍රක්සි  ය.

”යාළුවනේ, හදිස්සියක්වත් ද?” නරියා ඇසී ය.

මිතුරෝ කරුණු පැහැදිලි කළහ.

නරියා ගේ කපටි නුවණ පණ ගැන්විණි. ඒකා මෙසේ කී ය. “හොඳයි, හොඳයි. රාජාලියාට කිව යුතු ම තමා. ඒත් නුඹලා පාර වරද්දාගෙන. මා සමඟ වරෙල්ලා. පාර පෙන්වන්නම්.”

මෙවිට සියල්ලෝ නරියා පසුපස ඇදුණා හ. නරියා මොවුන් කැඳවාගෙන ගියේ අන් කවර තැනකට නොව ඒකා ගේ ම නිවෙසට යි.

”මෙන්න තැන.” නරියා සිය නිවෙස ඉදිරිපිට නැවතී කී ය. “මා මුලින්ම යන්නම්. ඊළඟට එක එක්කෙනා ඇතුළට වරෙල්ලා.”

නරියා නිවෙසට ඇතුළු වූ පසු, වැලි කුකුළා ද තාරාවා ද එහි ඇතුළු වූහ. ඒ දෙදෙනාට ම සිදුවූයේ සිය ජීවිතවලින් වන්දි ගෙවන්නට යි. මීළඟට වටුවා ගේ වාරය ආවේ ය. ඒකා නිවෙසට ඇතුළු වූ සැණින් නරියා වටුවා ගේ බොටුව තද කරන්නට විය.

මෙවිට වටුවා කෙතරම් හඩින් ලතෝනි නැඟුවේ ද යත්, රතු දුඹුරු වැලි කුකුළා ද තැති ගෙන නිවෙස තුළට වැදුණේ ය. මෙයින් ඒ දෙදෙනා ගේ දිවි ගැලවිණි. අහස කඩා වැටෙන පුවත තවමත් කිසිවෙක් රාජාලියාට කියා නැත.

දහස් ගණන් පොඩි මිනිත්තු
නිහතමානි සෙයින් බැඳී,
තනති සතිර දිගු යුගයන්
පවතින ලොව තිබෙන තුරා…

කුලුණු සිතින් කරන වැඩට
දයා ගුණෙන් පිරුණු බසට
මැවේ යැ ලොවැ සුර පුරයක්
ඉහළ දෙව් විමන විලසට …

ඔහු ඒ බව සිය මිතුරු කඳුකර බළලාට දැන්වී ය.

“නැහැ, නැහැ. නුඹ ඈට ගැළපෙන්නේ නෑ. නුඹ දුඹුරු එකෙක්. ඉපදුණේ හිමවලින්. අප කළු යි. පොළොවෙන් උපන් අය”

ඔවුහු මහත් සේ වාද කළහ. අවසානයේ දී ඔවුහු වැඩි මහලු වළසා වෙත ගොස් මේ සඳහා උපදෙස් පතා සිටියහ.

“නුඹලා තදින් සණ්ඩු කළා. එය වැරැදි වැඩක්. ඊට දඬුවම් ලැබිය යුතුයි. අදින් පසු වෘකයන්ට සිය ජීවිත හුදෙකලාවේ ගත කිරීමට සිදුවේවි. වසරකට වැඩිම වුණොත් ලැබෙන්නේ දරුවන් තිදෙනකු පමණයි.

 බළලාට ලැබෙන්නේ එක් දරුවයි අවුරුද්දටම. එහෙම වුණත් නුඹලාගෙ දරුවන්ගෙන් වැඩි හරියක් උගුල්වලට හසුවී මියැදේවි. නුඹටත් ඒ විදියටම මැරෙන්න වේවි.”

වළසා ගේ වදන් දෙමිතුරන් වෙත ගෙන ආවේ වේදනාව පමණි. ඔවුන් ගේ පැනයට පිළිතුරු ද නො ලැබිණි.

“නුඹ අපට සාප කළා. මා නුඹටත් එසේම කරනවා. අද පටන් නුඹට මුළු සීත කාලයේදීම වළක නිදන්නට වේවි. එවිට මිනිසුන් ඇවිත් නුඹ මරා දමාවි” කඳුකර බළලා වැඩිමහලු වළසා අමතා කී ය.

මේ සියලු සාප කිරීම් මෙතැන් පටන් ඒ ආකාරයෙන් ම කි‍්‍රයාත්මක විය.

සුළු සුළු ගැටලු ඔවුනොවුන් අතර ම විසඳ්‍ර ගැනීමට නොහැකි වූ විට ඒවා කෙළවර වන්නේ පරම්පරා ගණනකට බලපාන ඇයුරේ ඛේදවාචක බවට පත්වීමෙනි.